เหตุการณ์ รศ. 112
พ.ศ. 2436( 1843 )
 ในสมัยรัชกาลที่ 5 ฝรั่งเศษยึดกัมพูชาและเวียตนามเอาไว้ได้ และกำลังจะเข้ามายึดครองลาวเป็นประ
 เทศต่อไป แต่เนื่องจาก ในขณะนั้น ลาวยังเป็นดินแดนในอาณัติของรัฐบาลไทย โดยทางรัฐบาลไทย
 ได้ส่งพลตรีพระบรมวงศ์เธอพระองค์เจ้าน้องยาเธอกรมหลวงประจักษ์ศิลปาคมให้ขึ้นไปตั้งกองบัญชา
 การลาวพวนอยู่ที่เมืองหนองคายและมีพระยอดเมืองขวัญรักษาการณ์อยู่ที่เมืองคำมวน ซึ่งฝรั่งเศสอ้าง
 ว่าดินแดนลาวเคยเป็นของเวียตนามมาก่อน (เจ้าอนุวงศ์เคยทำสัญญายกเมืองลาวให้เวียดนามเพื่อขอ
 ลี้ภัยการเมือง ในคราวที่เจ้าอนุวงศ์ก่อกบฏในสมัยรัชกาลที่ 3) เมื่อเวียตนามเป็นดินแดนในอาณัติของ
 ฝรั่งเศสแล้ว จึงสมควรที่ลาวต้องเข้ามาอยู่ในอาณัติของฝรั่งเศษด้วย ฝรั่งเศษจึงบุกเข้ายึดเมืองคำมวน
 และจับพระยอดเมืองขวัญกับพวกเอาไว้ แต่มีทหารมา ช่วยพระยอดขวัญกับพวกเอาไว้ได้ และได้ฆ่า
 ทหารฝรั่งเศสตายเกือบหมด เหลือรอด กลับไปเพียง 3 คนหลัง จากนั้นพระยอดเมืองขวัญและรัฐบาล
 ไทยก็ได้ทำหนังสือประท้วงไปยังฝ่ายฝรั่งเศษ แต่ก็ไม่ได้ผล ฝรั่งเศษกลับกล่าวหาว่าไทย เป็นผู้รุกราน
 โดยพระยอดเมืองขวัญพร้อมทหารและอาวุธครบมือบุกเข้าไปยังเขตยึดครองของฝรั่งเศษ การที่ฝรั่งเศส
 จับพระยอดเมืองขวัญ นั้นชอบแล้ว
 วันที่ 13 กรกฎาคม 2436 ฝรั่งเศษจึงส่งเรือรบ 2 ลำเข้ามาทางปากแม่น้ำ ทางรัฐบาลไทยได้ทำการ
 ประท้วง แต่ฝรั่งเศษก็ทำเฉย จ ึงเกิดการยิงกันขึ้นที่ป้อมพระจุลฯ. เป็นผลทำให้ฝ่ายไทยตาย 15 คน
 และฝ่ายฝรั่งเศสตาย 2 คน ในที่สุด เรือรบฝรั่งเศษก็แล่นเข้ามาถึงกรุงเทพฯ และจอดทอดสมออยู่ที่
 หน้าสถานฑูต วันที่ 2 กค. 2436 ฝรั่งเศษยื่นคำขาดให้รัฐบาลไทย ยอมยกดินฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงให้กับ
 ตน โดยให้เวลาที่ไทยจะต้องตอบภายใน 24 ชม. เมื่อฝรั่งเศษไม่ได้คำตอบ ในวันที่ 26 กรกฎาคม
 2436 ฝรั่งเศสจึงสั่งให้เอกอัคราชฑูตออกจากประเทศไทย สุดท้ายเพื่อเป็นการรักษาดินแดนส่วนใหญ่
 ของชาติเอาไว้ ฝ่ายไทยจึงต้องยอมตามที่ฝรั่งเศสเรียกร้อง โดยได้มีการทำสนธิสัญญาระหว่างไทยกับ
 ฝรั่งเศษในวันที่ 3 ตุลาคม 2436 ซึ่งในสนธิสัญญามีรายละเอียดดังนี้คือ
                                                1.ไทยจะยอมสละกรรมสิทธิ์ทั้งหมดเหนือดินแดนฝั่งซ้ายแม่น้ำโขงรวมทั้งบรร
                                                ....ดาเกาะทั้งหมดที่อาจมีขึ้นเมื่อน้ำลดหรือในบรรดาที่มีมาก่อนแล้วนั้น ให้เป็น
                                                ....กรรมสิทธิ์ของฝรั่งเศส
                                                2.ไทยจะไม่มีเรือรบไปไว้ หรือใช้ดินแดนในทะเลสาป หรือลำน้ำที่แยกจากแม่
                                                ....น้ำโขงซึ่งเป็นพื้นที่ที่ได้มีการกำหนดกันไว้แล้ว
                                                3. ไทยจะต้องไม่มีค่ายทหารในเขต 25 กม. ตลอดแนวแม่น้ำ รวมทั้งพระตะบอง
                                                .....และเสียมเรียบ
                                                4. การป้องกันเมือง หรือเขตที่กำหนดในข้อ 3 สามารถทำได้เท่าที่จำเป็นเท่านั้น
                                                5. ไทยและฝรั่งเศษจะทำสัญญาการค้าในเวลา 6 เดือนนับจากนี้ และไม่เก็บภาษี
                                                .....ระหว่าางกัน
                                                6. ในการสร้างท่าเรือหรือกิจกรรมต่างๆ ตามลำแม่น้ำทั้ง 2 ฝั่ง ถ้าฝรั่งเศษร้องขอ
                                                .....ความช่วยเหลือเช่น การใช้พื้นที่ ไทย จะไม่ปฏิเสธและจะให้ความช่วยเหลือ
                                                .....ในทันที
                                                7. ไทยจะให้ความสะดวกแก่คนในบังคับฝรั่งเศษในการเข้าออกไปมาในเขตที่ได้มี
                                                .....การกำหนดในข้อ 3
                                                8. ฝรั่งเศษสามารถตั้งกงศุลได้ตามที่เห็นสมควร
                                                9. ถ้ามีความเห็นหรือความเข้าใจที่ไม่ตรงกันในสัญญาฉบับนี้ ให้ถือเอาภาษาฝรั่ง
                                                .....เศสป็นหลัก
                                                10. สัญญานี้ ให้มีผลบังคับใช้ใน 4 เดือน

                                                                          นอกจากสัญญาดังกล่าว ยังมีภาคผนวกต่อท้ายมาด้วยคือ
                                                              1. ไทยต้องถอนกำลังออกไปจากพื้นที่ภายใน 1 เดือน
                                                              2. ไทยต้องรื้อค่ายออกไปให้หมดด้วย

 ผลจากสนธิสัญญาฉบับนี้ ทำให้ไทยต้องเสียสิทธิในการปกครองลาวตั้งแต่บัดนั้น รวมทั้งบรรดาเกาะ
 แก่งทั้งหลายที่มีใน แม่น้ำโขง แม้จะห่างจากฝั่งไทยเพียง 1 เมตร ก็ให้ถือว่าเป็นดินแดนของลาวจน
 ถึงปัจจุบัน กรมหลวงประสิทธิ์ศิลปาคมจึงต้องย้ายกอบัญชาการลาวพวนลงมาอยู่ที่เมืองอุดรธานีนับ
 ตั้งแต่บัดนั้น นอกจากนั้น ฝรั่งเศสยังได้เรียกร้องเงินค่าปรับจำนวนหนึ่ง รัชกาลที่ 5 จึงทรงใช้เงินที่
 เรียกว่า เงินถุงแดง มอบให้กับฝรั่งเศส เงินถุงแดงนี้เป็นเงินซึ่งรัชกาลที่ 3 ทรงได้กำไรมาจากการทำ
 การค้ากับต่างประเทศ โดยเฉพาะกับเมืองจีน แล้วพระองค์ได้เก็บเงินเหล่านั้นไว้ในถุงแดง ในคราว
 เกิดเหตุการณ์ รศ. 112 นี้ รัชกาลที่ 5 ก็ทรงนำเงินดังกล่าวออกมาเพื่อชดใช้ค่าเสียหายให้ฝ่ายฝรั่ง
 เศสรวมกับเงินที่เรี่ยไรจากข้าราชบริพาร รวมเป็นเงินจำนวน 3 ล้านบาท